کالبدشکافی رفتار خرید ایرانیان در جنگ؛ وقتی «بقا» جایگزین «لذت» می‌شود
بررسی داده‌های گزارش اخیر اکالا از تحولات بازار در دوره بحران در اسفند ۱۴۰۴، پرده از تغییرات عمیق در روان‌شناسی مصرف‌کنندگان ایرانی برمی‌دارد. بحران اخیر نه تنها حجم سفارش‌ها را تحت تأثیر قرار داد، بلکه ترکیب سبد خرید شهروندان را نیز به سمت «خرید احتیاطی» سوق داد.
شوک روزهای اول و سبدهای سنگین
در هفته اول جنگ، هرچند تعداد کل سفارش‌ها با افت ۵۰ درصدی مواجه شد، اما سبدهایی که به ثبت رسیدند به مراتب سنگین‌تر بودند. تعداد اقلام هر سبد در روز اول جنگ ۶۶ درصد نسبت به میانگین هفته‌های قبل رشد کرد که نشان‌دهنده هجوم کاربران برای ذخیره‌سازی اقلام اساسی است.
خداحافظی با تنقلات، سلام به کنسرو و آب معدنی
تغییر الگوی مصرف در این بازه، تفکیک آشکاری میان کالاهای «حیاتی» و «تفننی» ایجاد کرد. محصولات استراتژیک با رشدهای نجومی روبرو شدند:
– باکس آب معدنی: ۱۵۵٪ رشد
– حبوبات و سویا: ۷۷٪ رشد
– کنسرو و غذای آماده: ۴۷٪ رشد
در سوی دیگر بازار، «صنعت لذت» با رکود مواجه شد؛ کالاهایی مثل آبمیوه (۲۴٪-) و انواع اسنک و پفک (۱۶٪-) به دلیل اولویت‌بندی مجدد هزینه‌ها توسط خانواده‌ها، از سبد خرید کنار گذاشته شدند.
آمادگی برای اضطرار: شمع و کبریت صدرنشین شدند
داده‌های جالب‌تری در بخش کالاهای غیرسوپرمارکتی دیده می‌شود. ترس از ناپایداری شرایط، باعث شد فروش شمع ۸۸ درصد و کبریت ۴۰ درصد افزایش یابد. این ارقام به خوبی نشان‌دهنده پیش‌بینی ذهنی جامعه از احتمال قطع برق یا محدودیت‌های زیرساختی است.
تغییر جغرافیای تقاضا
جنگ نه‌تنها بر «چه چیزی خریدن» که بر «کجا خریدن» هم اثر گذاشت. با کوچ مردم از شهرهای بزرگ و مناطق مرزی جنوبی، بار ترافیکی سفارش‌ها از تهران، بوشهر و بندرعباس به سمت شهرهای کوچک نوار شمالی کشور منتقل شد.
با وجود اعلام آتش‌بس، هرچند بازار به مرور به شرایط عادی نزدیک شده، اما همچنان با انتشار اخبار مقطعی از احتمال بازگشت درگیری‌ها، تقاضا برای کالاهای اساسی به صورت لحظه‌ای جهش می‌کند؛ موضوعی که نشان از شکنندگی اعتماد مصرف‌کننده در دوران پسابحران دارد.
دیدگاهتان را بنویسید