سامانه «هدا» بازار احراز هویت آنلاین را به انحصار کامل خود درآورد
سامانه «هدا» (هویت دیجیتال ایرانیان) که به عنوان درگاه واحد احراز هویت و زیرمجموعه سازمان ثبت احوال کشور (زیر نظر وزارت کشور) فعالیت میکند، اخیرا بازار احراز هویت آنلاین (e-KYC) را کاملاً در دست گرفته و به یک انحصار مطلق تبدیل شده است.
این فناوری که بر پایه هوش مصنوعی و احراز هویت بیومتریک بنا شده، صرفاً به اشخاص حقیقی محدود نمیشود؛ بلکه ابعاد تجاری آن اکنون احراز هویت اشخاص حقوقی، اتباع خارجی و اصناف مختلف را نیز در بر میگیرد. فعالیت در این حوزه از زمان پاندمی کرونا به طور معناداری افزایش یافت و پلتفرمهای خصوصی در اجرای فرآیندهای حیاتی (مانند سامانه سجام) نقش بسیار مؤثر و کمککنندهای در ارائه خدمات غیرحضوری ایفا کردند.
درست در همین حین که فعالان فناوری درگیر حل چالشهای اقتصاد دیجیتال بودند، سازمان ثبت احوال با ورود مستقیم به بازار احراز هویت آنلاین و ارائه خدمات از طریق سامانه «هدا»، نهتنها وارد این حوزه شد بلکه با حذف رقبا، عملاً به تنها بازیگر احراز هویت دیجیتال تبدیل شد؛ آن هم در شرایطی که طبق قوانین حمایتی از اقتصاد دانشبنیان، انتظار میرفت دولت از تصدیگری خارج شده و نقش تنظیمگر بیطرف را ایفا کند.
طبق اطلاعات رسیده به «ایرانیان استارتاپ»، هزینه هر احراز هویت در سامانه «هدا» حدود ۲۰ هزار تومان اعلام شده؛ رقمی که در مقایسه با نرخ پلتفرمهای خصوصی (که همین خدمت را با قیمت رقابتی حدود ۱۰ هزار تومان ارائه میدهند) عملاً دو برابر است.
با توجه به حجم انبوه و میلیونی تراکنشهای مربوط به احراز هویت آنلاین، این انحصار به یک منبع درآمدی کلان و بیرقیب برای دولت تبدیل شده و کسبوکارهای محدود این حوزه را که در مجموع حدود ۲۰ شرکت فعال و اصلی هستند، عملاً تا آستانه حذف کامل از بازار احراز هویت آنلاین پیش برده است.
این انحصار مالی و اطلاعاتی حالا ابعاد جدیدتری هم پیدا کرده و سامانه هدا دست خود را روی احراز هویت سیمکارتهای پرو (Pro) نیز گذاشته و این حوزه را هم زیر سلطه خود گرفته است.
طبق گزارش برخی رسانهها، از ابتدای فروردین، پیامکهایی برای برخی افراد ارسال شده که در آنها از دریافتکنندگان خواسته شده برای حفظ یا فعالسازی دسترسی به اینترنت موسوم به پرو، در سامانه هدا احراز هویت انجام دهند؛ در غیر این صورت، دسترسی آنها به این سطح از اینترنت قطع خواهد شد.
این در حالی است که مشخص نیست چرا این پیامکها بهصورت عمومی ارسال نمیشود و تنها به گروههای خاصی اختصاص دارد. از طرفی شنیدهها حاکی از آن است که این پیامکها عمدتاً برای دارندگان سیمکارتهای سفید ارسال شده و در مواردی که افراد عادی نیز آن را دریافت کردهاند، بهدلیل قرار گرفتن در مشاغل خاصی مانند مهندسان، پزشکان و وکلا بوده است.
در جمعبندی میتوان گفت با بزرگتر شدن سامانه «هدا» در حوزه احراز هویت آنلاین، این سامانه عملاً با کنار زدن بخش خصوصی به انحصارگر کامل بازار e-KYC تبدیل شده است. در شرایطی که یک نهاد حاکمیتی همزمان هم نقش تنظیمگر را دارد و هم ارائهدهنده خدمت است، ورود مستقیم آن به رقابت با شرکتهای خصوصی باعث بر هم خوردن توازن بازار شده و عملاً رقابت واقعی را از بین برده است. این همزمانی نقش رگولاتور و مجری، مرز میان حکمرانی و اجرا را کمرنگ کرده و در نهایت به شکلگیری یک انحصار در بازار احراز هویت آنلاین منجر شده است؛ انحصاری که در آن همان نهاد، هم بازیگر است، هم داور و هم تنها برنده نهایی.
دیدگاهتان را بنویسید