مدیرکل حوزه ریاست مرکز ملی فضای مجازی:بدون استقلال هویت دیجیتال، نسل آینده شهروندان سیلیکونولی میشوند
جواد آزادی احمدآبادی، مشاور دبیر شورای عالی و مدیرکل حوزه ریاست مرکز ملی فضای مجازی، شنبه یک آذر ۱۴۰۵ در یادداشتی با تأکید بر اهمیت استقلال هویت دیجیتال نوشت: «هویت شهروندان در فضای مجازی بهتدریج تحت تأثیر الگوریتمها و پلتفرمهای فراملی شکل میگیرد و اگر این هویت در بستر دیگری ساخته شود، دفاع از حقوق شهروندان در چارچوب قوانین داخلی نیز با چالش مواجه خواهد شد.»
الگوریتمها چگونه هویت کاربران را شکل میدهند؟
آزادی احمدآبادی با اشاره به مفهوم «دوقلوی دادهای» در نظریه شوشانا زوبوف توضیح داد: «پلتفرمها نسخهای از انسان میسازند که از خود واقعی او پیشبینیپذیرتر است. این دوقلو، تصویری آماری است که بر اساس مازاد رفتاری ما ساخته شده و در بازارهای پیشبینی رفتار خریدوفروش میشود.»
او همچنین با اشاره به مفهوم «سوژهسازی الگوریتمی» از نگاه تاینا بوچر، نظریهپرداز رسانه، نوشت: «الگوریتمها نهتنها محتوا را فیلتر میکنند، بلکه از طریق چارچوببندی شناختی، به کاربران القا میکنند که چه چیزی مهم است، چه کسی باید دیده شود و حتی چگونه باید فکر کنند.»
به اعتقاد او، این تحولات مرزهای سنتی حاکمیت را به چالش کشیدهاند؛ زیرا پلتفرمها ماهیتی فرامرزی و مبتنی بر کد دارند، درحالیکه نهادهای حقوقی و اجرایی همچنان هویت را عمدتاً امری درونمرزی و متکی بر اسناد فیزیکی میدانند.
حاکمیت پلتفرمها جایگزین حاکمیت دولتها میشود؟
مدیرکل حوزه ریاست مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به وابستگی کاربران به پلتفرمهای خارجی و دشواری انتقال ارتباطات و سرمایه اجتماعی آنها به بسترهای بومی، این وضعیت را نوعی «قفلشدگی فنی و اجتماعی» توصیف کرد و نوشت: «در چنین شرایطی، پلتفرم به جای دولت، مرزها را تعیین میکند و به جای قانون اساسی، شرایط خدمات (Terms of Service) حاکم است.»
او با تأکید بر ضرورت بازطراحی زیرساختهای هویتی افزود: «رویکرد حکمرانی فعال ایجاب میکند که سیاستگذاران به جای انفعال و اکتفا به ابزارهای سلبی، به سمت معماری مجدد زیرساختهای هویتی حرکت کنند. این یک پروژه صرفاً فنی نیست، بلکه یک راهبرد کلان برای بازیابی حاکمیت ملی است.»
آزادی احمدآبادی همچنین شبکه ملی اطلاعات را فراتر از یک زیرساخت فنی دانست و تأکید کرد: «شبکه ملی اطلاعات در اینجا صرفاً یک زیرساخت تاریک نیست؛ بلکه به مثابه قلمرو حاکمیتی در فضای سایبری است.»
سه راهکار برای بازپسگیری مالکیت هویت دیجیتال ارائه شد
مشاور دبیر شورای عالی فضای مجازی سه اقدام را برای تحقق استقلال هویتی شهروندان ضروری دانست:
۱. توسعه هویت خودسازمانده: به گفته او، در این الگو، برخلاف پلتفرمهای متمرکز، کلید هویت و کنترل دادهها در اختیار خود شهروند قرار میگیرد و پلتفرمها صرفاً نقش تأییدکننده دارند، نه مالک هویت.
۲. تدوین حقوق دیجیتال بومی: آزادی احمدآبادی بر ضرورت بازطراحی قوانین برای به رسمیت شناختن شهروندی پلتفرمی تأکید کرد و نوشت: «این چارچوب حقوقی باید بتواند در برابر قفلشدگی هویتی بایستد و به شهروند حق دهد تا در صورت تصمیم خودکار الگوریتمی علیه هویت او، امکان اعتراض و بازبینی انسانی داشته باشد.»
۳. ایجاد اکوسیستمهای بومی: او هدایت سرمایهگذاریها و ظرفیتهای اجرایی به سمت ایجاد پلتفرمهای بومی را ضروری دانست و تأکید کرد: «این اکوسیستمها باید بر پایه سه اصل مشارکت، مشروعیت و کارآمدی طراحی شوند تا بتوانند جاذبه واقعی ایجاد کنند و نه صرفاً با ابزارهای محدودکننده، کاربران را نگه دارند.»
اگر هویت دیجیتال مستقلی نداشته باشیم، نسل آینده شهروند سیلیکونولی میشود
آزادی احمدآبادی در جمعبندی یادداشت خود بار دیگر بر اهمیت استقلال هویت دیجیتال تأکید کرد و نوشت: «اگر ما نتوانیم در بستر شبکه ملی اطلاعات، یک زیرساخت هویتی مستقل و امن ایجاد کنیم، نسلهای آینده به جای آنکه شهروند ایران باشند، شهروندان سیلیکونولی خواهند بود؛ شهروندانی که قواعد بازی، ارزشها و حتی دشمنان و دوستانشان را الگوریتمهای یک شرکت فراملی تعیین میکند.»
او در پایان، مالکیت دادهها را مسئله بنیادین دیگری در حکمرانی فضای مجازی دانست و پرسید: «اگر شهروند نتواند مالکیت ثروت دیجیتال خود را اعمال کند، هر تلاشی برای هویتسازی بومی، مانند ساختن بنایی روی زمینی است که سند آن به نام دیگری است.»
طبق گزارش روابط عمومی مرکز ملی فضای مجازی، به گفته آزادی احمدآبادی، موضوع یادداشت بعدی این مجموعه، «اقتصاد داده و مالکیت شهروندان بر دادهها» خواهد بود؛ موضوعی که این پرسش را مطرح میکند: «آیا ما مالک ثروت دیجیتال خود هستیم یا آن را به رایگان به امپراتوریهای فناوری بخشیدهایم؟»











دیدگاهتان را بنویسید