در چهارمین پنل از رویداد ملی صنایع خلاق مطرح شد؛سیاستگذاری نادرست خلاقیت بازیسازان ایرانی را محدود کرده است
در چهارمین پنل از رویداد ملی صنایع خلاق، بحث به مهمترین بخش این زیستبوم رسید؛ انسان. نشستی با عنوان «منابع انسانی در صنایع خلاق؛ هنرمند و انسان، محور صنایع خلاق» که با مدیریت محمدرضا کتابی، کوچ کسبوکارهای صنایع خلاق برگزار شد و در آن، سه دیدگاه از سه نقطهی متفاوت کنار هم نشستند، آموزش و مهارت در سخنان فاطمه منصوری، صنعت بازیهای دیجیتال در تحلیل محمد حاجیمیرزایی، و آینده هوش مصنوعی در نگاه سیدامیرحسین چاوشی. گفتوگویی که از دل آن تصویری تازه از آینده کار، آموزش و خلاقیت در ایران بیرون آمد.
هیچ صنعتی بدون نیروی انسانی ماهر پایدار نمیماند
فاطمه منصوری، معاون پژوهش و سنجش مهارت سازمان فنیوحرفهای کشور، در ابتدای این پنل گفت هیچ صنعتی بدون نیروی انسانی ماهر پایدار نمیماند. به گفتهی او، اقتصادی که بر پایه مهارت و آموزش بنا شود، مقاومتر از اقتصادی است که بر منابع خام تکیه دارد. منصوری از آموزش سالانهی دو میلیون نفر در حوزههای مختلف خبر داد و توضیح داد که این آموزشها اکنون بهسرعت در حال تطبیق با اقتصاد دیجیتال و شغلهای نوپدید هستند.
او تأکید کرد که بخش قابلتوجهی از مشاغل آینده با ظهور هوش مصنوعی دگرگون میشوند و اگر امروز استانداردهای آموزشی و صلاحیت حرفهای متناسب با این تغییرات تدوین نشود، بخش بزرگی از نیروی کار کشور آسیب خواهد دید. منصوری گفت سازمان فنیوحرفهای با همکاری پژوهشگاهها و مراکز تخصصی، در حال بازنگری استانداردها در شانزده حوزهی اصلی اقتصاد دیجیتال است تا مسیر مهارتآموزی با نیاز بازار همسو شود.
او اما در بخش دوم سخنانش از مشاغلی گفت که همچنان انسانی باقی میمانند؛ از صنایعدستی گرفته تا مشاغل فنیِ سنتی که به قول او «اصالتشان با دست است نه با داده». منصوری اعتقاد داشت این حرفهها، اگرچه در برابر فناوری کمتر تغییر میکنند، اما باید در نگاه جامعه ارتقا پیدا کنند. «راهحل ما، تعریف صلاحیت حرفهای است؛ اینکه هر شغل، حتی یک استادکار ساده، مسیر رشد، جایگاه و دستمزد مشخص داشته باشد. این یعنی بازگرداندن شأن حرفهای به کار انسانی.»
او در پایان سخنانش گفت توسعهی واقعی، زمانی معنا دارد که مشاغل دستی و ذهنی هر دو رشد کنند؛ نه اینکه یکی قربانی سرعت دیگری شود. «صنایع خلاق فقط در تکنولوژی خلاصه نمیشوند. اگر خلاقیت نباشد، صنعت دیگر صنعت نیست.»
مشکل صنعت بازی در ایران، سوءفهم سیاستگذار از خلاقیت است
دومین سخنران این نشست، محمد حاجیمیرزایی، مدیرعامل بنیاد ملی بازیهای رایانهای بود که با لحنی صریح و منتقدانه از فاصلهی میان آموزش، سیاستگذاری و تولید سخن گفت. او باور داشت مشکل صنعت بازی در ایران کمبود دانش فنی نیست، بلکه سوءفهم سیاستگذار از خلاقیت است. «در دنیا، کسی از سازندهی بازی فیلمنامه نمیخواهد. ده دقیقه گیمپلی میخواهند تا ببینند آیا ایده سرگرمکننده است یا نه. اما در ایران از همان ابتدا دنبال بازینامه، اهداف فرهنگی و فرم اداری هستند. ما بازی را پیش از ساختهشدن، به میز مجوز میفرستیم.»
حاجیمیرزایی با اشاره به تجربهی خود در ارائهی طرحهای بازی به نهادهای دولتی گفت: «در جلسات، همه دنبال سند هستند نه تجربه. از ما میخواهند ثابت کنیم چرا فلان شخصیت باید اینطور حرف بزند یا چرا رنگ لباسش این است. در حالی که در بازی، خلاقیت از دل آزمایش بیرون میآید نه از دل فرم تأیید.»
او سپس به وضعیت پیچیدهی راهاندازی استودیوهای بازیسازی پرداخت و گفت یک تیم کوچک باید برای شروع کار، در دهها سامانه ثبتنام کند و انواع مجوزها را بگیرد. «در جهان، خلاقها اول کار میکنند و بعد اگر موفق بودند، مجوز میگیرند. در ایران اما اول باید مجوز بگیری تا بتوانی کاری بکنی. همینجاست که تیمهای خلاق حذف میشوند و آنهایی که فقط پاورپوینت قشنگ میسازند، بودجه میگیرند.»
او از لزوم بازطراحی نظام حمایتی گفت؛ نظامی که به جای کاغذ و شعار، به نمونهی قابلتجربه پاداش بدهد. در پایان تأکید کرد: «اگر میخواهیم بازی ایرانی بدرخشد، باید حمایت را از پشت میز به وسط زمین بازی ببریم.»
ورود هوش مصنوعی به صنایع خلاق، «زنجیره ارزش» را تغییر داده است
سومین سخنران پنل، سید امیرحسین چاوشی، معاون هوش مصنوعی شرکت نشر الکترونیک ایران، به تأثیر فناوری بر آینده نیروی انسانی پرداخت. او با نگاهی دوگانه گفت: «خبر بد این است که هوش مصنوعی بسیاری از نقشهای میانمایه را حذف میکند؛ اما خبر خوب اینکه کف خلاقیت را بالا میبرد.» به باور او، الگوریتمها میتوانند بسیاری از کارهای تکراری را با دقت و سرعت بیشتری انجام دهند، اما در نقطهای متوقف میشوند؛ جایی که تخیل، سلیقه و قضاوت انسانی آغاز میشود.
چاوشی گفت ورود هوش مصنوعی به صنایع خلاق، «زنجیرهی ارزش» را تغییر داده است. هنر دیگر در دستان تولیدکننده نیست، بلکه در ذهن کارگردان و راهبر خلاق جریان دارد. «هنرمند آینده کسی است که بتواند هوش مصنوعی را هدایت کند. بهجای اینکه ابزار را یاد بگیرد، باید یاد بگیرد چطور زیبایی را تشخیص دهد و آن را ارتقا دهد.»
او با اشاره به آموزشهای سنتی گفت دوران ابزارمحوری تمام شده است. «فتوشاپ زمانی بازار داشت، اما حالا دیگر باید توان تشخیص اثر خوب و بد را یاد داد، نه صرفا کار با نرمافزار را.» از نگاه او، هنرمندان اگر بتوانند با ابزارهای نو همراه شوند و استاندارد تازهی خلاقیت را درک کنند، زنده میمانند؛ در غیر این صورت، از بازار حذف میشوند.
چاوشی گفت: «هوش مصنوعی هیچوقت نمیتواند از یک حد خلاقتر شود. انسان اما میتواند. بنابراین بقا برای کسانی است که از این کف عبور کنند و سقف تازهای بسازند.»
آینده صنایع خلاق نه در رقابت با ماشینها، بلکه در هدایت هوشمندانه آنها توسط انسان رقم خواهد خورد
در پایان این پنل، کتابی به عنوان مدیر گفتوگو تأکید کرد که صنایع خلاق، میان فناوری و اصالت انسانی در نوساناند و رمز تداومشان در حفظ این تعادل است. او گفت: «در جهانی که ماشینها هر روز سریعتر و دقیقتر میشوند، چیزی که ارزش میآفریند، مکث انسانی است. همان جایی که احساس، قضاوت و اصالت هنوز دست انسان است.»
نشست با این جملهی تلویحی به پایان رسید که آینده صنایع خلاق نه در رقابت با ماشینها، بلکه در هدایت هوشمندانه آنها توسط انسان رقم خواهد خورد. جایی که آموزش، مهارت و فناوری در یک نقطه تلاقی پیدا میکنند؛ نقطهای که هنوز قلبش با انسان میتپد.
دیدگاهتان را بنویسید